KVKK sözlüğü: 30 terim, sade tanım
Hazırlayan: Muhammet Çay · Son güncelleme 2026-09-02
Kısa cevap: KVKK'nın günlük dilde en çok karıştırılan 30 terimini, her biri 2-3 cümle ve ilgili Kanun maddesiyle bir araya getirdik. Sekiz temel terimin (veri sorumlusu, veri işleyen, ilgili kişi, açık rıza, aydınlatma yükümlülüğü, özel nitelikli veri, anonimleştirme, veri ihlali) Kurul kararlarıyla örneklenmiş ayrıntılı sayfaları vardır. Tanımlar kendi cümlelerimizdir; Kanun'un resmî metni için mevzuat.gov.tr.
Uyarı: Bu sözlük bir dokümantasyon aracıdır, hukuki danışmanlık değildir. Terimlerin yorumlanması somut olaya göre değişebilir; kendi durumunuz için bir hukukçuya danışın.
Temel kavramlar
- Kişisel veri · m. 3/1-d
- Kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi. Ad, TCKN, e-posta, plaka, IP adresi, konum ve müşteri numarası dâhil; tüzel kişi bilgileri kapsam dışıdır.
- Özel nitelikli kişisel veri · m. 6
- Sızdığında ayrımcılığa yol açabilecek veri türleri: sağlık, biyometrik, genetik, ceza mahkûmiyeti, din, mezhep, ırk, siyasi görüş, sendika üyeliği, kılık kıyafet, dernek/vakıf üyeliği ve cinsel hayat. İşleme şartları daha dardır. Eş anlam: hassas veri. Ayrıntılı açıklama →
Taraflar
- Veri sorumlusu · m. 3/1-ı
- Kişisel verilerin işleme amacını ve yöntemini belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu gerçek veya tüzel kişi. Şirketin kendisidir, IT müdürü veya avukat değil. Ayrıntılı açıklama →
- Veri işleyen · m. 3/1-ğ
- Veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına kişisel veri işleyen gerçek veya tüzel kişi: bordro bürosu, bulut sağlayıcı, kargo şirketi, çağrı merkezi. Amaç ve yöntemi kendisi belirlemez. Ayrıntılı açıklama →
- İlgili kişi · m. 3/1-ç
- Kişisel verisi işlenen gerçek kişi: müşteri, çalışan, çalışan adayı, ziyaretçi, tedarikçi yetkilisi. Kanun'un 11. maddesindeki hakların sahibidir. Eş anlam: veri sahibi, veri öznesi. Ayrıntılı açıklama →
- Veri sorumlusu temsilcisi · VERBİS Yönetmeliği
- Türkiye'de yerleşik olmayan veri sorumlularının VERBİS kaydı ve Kurum ile iletişim için atamak zorunda olduğu Türkiye'de yerleşik temsilci.
- İrtibat kişisi · VERBİS Yönetmeliği
- Türkiye'de yerleşik veri sorumlusunun VERBİS'te bildirdiği, Kurum ve ilgili kişilerle iletişimi yürüten gerçek kişi. Temsilci değildir; sorumluluk şirkette kalır.
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu · m. 21
- Kanun'u uygulayan, şikâyetleri inceleyen, idari para cezası veren ve ilke kararları yayımlayan dokuz üyeli karar organı. Kurum'un (KVKK) karar alma organıdır. Eş anlam: KVKK Kurulu, Kurul.
İşleme ve ilkeler
- Kişisel verilerin işlenmesi · m. 3/1-e
- Verinin elde edilmesinden silinmesine kadar üzerinde yapılan her işlem: kaydetme, depolama, değiştirme, aktarma, sınıflandırma, hatta yalnız ekranda görüntüleme. 'Sadece bakıyorum' da işlemedir.
- Açık rıza · m. 3/1-a
- Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onay. Önceden işaretli kutu, sessizlik veya hizmetin ön şartı olarak alınan onay açık rıza değildir. Ayrıntılı açıklama →
- İşleme şartları · m. 5
- Bir kişisel verinin hangi gerekçeyle işlenebileceğini sayan liste: açık rıza, kanun hükmü, sözleşme, hukuki yükümlülük, alenileştirme, hakkın korunması, meşru menfaat ve fiilî imkânsızlık. Açık rıza bunlardan yalnız biridir. Eş anlam: hukuki sebep, hukuki dayanak.
- Meşru menfaat · m. 5/2-f
- Veri sorumlusunun haklı çıkarı için işlemenin zorunlu olması ve ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemesi şartı. Denge testi gerektirir; pazarlama için tek başına yeterli sayılmaz.
- Aydınlatma yükümlülüğü · m. 10
- Veri toplanırken ilgili kişiye veri sorumlusunun kimliğini, işleme amacını, aktarım alıcılarını, toplama yöntemi ile hukuki sebebini ve haklarını bildirme zorunluluğu. Onaya bağlı değildir; tek taraflı bilgilendirmedir. Eş anlam: bilgilendirme yükümlülüğü. Ayrıntılı açıklama →
- Katmanlı aydınlatma · Aydınlatma Tebliği
- Kısa bir ilk bilgilendirme (levha, kısa metin, ses anonsu) ile tam metne yönlendirme yapılmasıdır. İlk katman tam metne giden yolu göstermezse aydınlatma eksik sayılır (Karar 2024/1361).
- Amaçla sınırlılık ve ölçülülük · m. 4/2-ç
- Verinin yalnız belirlenen amaç için ve o amaca yetecek kadar işlenmesi ilkesi. Kart varken parmak izi almak, görüntü yeterken ses kaydetmek bu ilkeye aykırı bulunmuştur. Eş anlam: veri minimizasyonu.
- Veri aktarımı · m. 8
- Kişisel verinin başka bir veri sorumlusuna veya veri işleyene iletilmesi. Muhasebeciye bordro göndermek, kargoya adres vermek, buluta yüklemek birer aktarımdır ve aydınlatma metninde yer almalıdır.
- Yurt dışına aktarım · m. 9
- Verinin Türkiye dışındaki bir alıcıya iletilmesi ya da yurt dışı sunucuda tutulması. 2024 değişikliğiyle yeterlilik kararı, standart sözleşme ve bağlayıcı şirket kuralları gibi araçlar getirildi; e-posta ve analitik servisleri çoğu zaman bu kapsamdadır.
- Anonimleştirme · m. 3/1-b ve m. 7
- Kişisel verinin başka verilerle eşleştirilse bile hiçbir şekilde bir kişiyle ilişkilendirilemez hâle getirilmesi. Ad silip TCKN bırakmak anonimleştirme değildir; geri döndürülebilirse takma adlaştırmadır. Ayrıntılı açıklama →
- Takma adlaştırma (pseudonymisation) · Veri Güvenliği Rehberi
- Kişiyi doğrudan tanımlayan alanların bir kodla değiştirilmesi; eşleştirme anahtarı ayrı tutulur. Veri kişisel veri olmaya devam eder, yalnız risk azalır.
- Silme, yok etme, anonim hâle getirme · m. 7 ve İmha Yönetmeliği
- İşleme sebebi ortadan kalkan verinin üç imha yöntemi. Silme erişilemez kılma, yok etme fiziksel/teknik olarak geri getirilemez hâle getirme, anonimleştirme kişiyle bağın koparılmasıdır. Eş anlam: imha.
Belgeler ve kayıt
- Periyodik imha · İmha Yönetmeliği m. 11
- Saklama süresi dolan verilerin saklama ve imha politikasında belirlenen aralıklarla (en fazla altı ayda bir) topluca imha edilmesi ve tutanağa bağlanması.
- Kişisel veri işleme envanteri · VERBİS Yönetmeliği m. 4
- Şirketin hangi süreçte, hangi veriyi, hangi amaçla, hangi hukuki sebeple, ne kadar süre sakladığını ve kime aktardığını gösteren tablo. Aydınlatma metni ve VERBİS kaydı bu tablodan üretilir. Eş anlam: veri envanteri.
- VERBİS · m. 16
- Kurum'un tuttuğu kamuya açık veri sorumluları sicili. Yıllık çalışan sayısı 50'den fazla veya mali bilanço toplamı 100 milyon TL'den fazla olanlar ile ana faaliyeti özel nitelikli veri işlemek olanlar kayıt yükümlüsüdür. Eş anlam: Veri Sorumluları Sicili.
- Aydınlatma metni · m. 10
- Aydınlatma yükümlülüğünün yazılı hâli. Her veri toplama kanalı (form, kamera, işe alım, site) için ayrı olabilir; envanterdeki gerçek süreçleri yansıtmalıdır.
- Açık rıza metni · m. 3 ve m. 5
- Yalnız açık rızaya dayanan işlemeler için, aydınlatmadan ayrı düzenlenen ve reddedilebilen onay metni. Zorunlu işlemeleri içine koymak Kurul tarafından yanıltıcı bulunmuştur.
- Saklama ve imha politikası · İmha Yönetmeliği m. 5
- VERBİS'e kayıt yükümlüsü veri sorumlularının hazırlamak zorunda olduğu; saklama sürelerini, imha yöntemlerini, sorumluları ve periyodik imha takvimini gösteren belge.
Güvenlik, başvuru ve yaptırım
- Veri ihlali · m. 12/5
- Kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi. Sızıntı, yanlış alıcıya e-posta, çalınan dizüstü, fidye yazılımı dâhil; 72 saat içinde Kurul'a bildirilir. Eş anlam: kişisel veri ihlali, veri sızıntısı. Ayrıntılı açıklama →
- Teknik ve idari tedbirler · m. 12/1
- Veri güvenliği için alınması gereken önlemler: erişim yetkisi, şifreleme, yedekleme, güncelleme, loglama (teknik); eğitim, gizlilik taahhüdü, politika, denetim (idari). Kurul cezalarının büyük kısmı bu maddeye dayanır.
- İlgili kişi başvurusu · m. 13 ve Başvuru Tebliği
- İlgili kişinin 11. maddedeki haklarını (öğrenme, düzeltme, silme, itiraz) kullanmak için veri sorumlusuna yazılı ya da KEP/e-posta ile yaptığı talep. En geç 30 gün içinde cevaplanır; cevapsız kalırsa Kurul'a şikâyet yolu açılır.
- İdari para cezası · m. 18
- Kurul'un aydınlatma, veri güvenliği, Kurul kararlarına uymama ve VERBİS yükümlülüklerinin ihlali için verdiği para cezası. Alt ve üst sınırlar her yıl yeniden değerleme oranıyla artar.
Terimleri belgeye dönüştürün
Tanımları bilmek ilk adımdır; ikinci adım şirketinizdeki gerçek süreçleri kişisel veri envanterine dökmek ve bu envanterden aydınlatma, açık rıza ve saklama-imha metinlerini üretmektir. Belge sihirbazı bu iki adımı sektörünüze göre yönlendirir; KVKK rehberi ise öğrenme sırasını verir.