Özel nitelikli kişisel veri nedir? Liste, işleme şartları ve KOBİ örnekleri

KVKK m. 6 · Muhammet Çay · Yayın 2026-09-02

Kısa cevap: Özel nitelikli kişisel veri, Kanun'un 6. maddesinde sınırlı sayıda sayılan ve sızdığında ayrımcılığa yol açabilecek verilerdir: ırk, etnik köken, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep, kılık kıyafet, dernek/vakıf/sendika üyeliği, sağlık, cinsel hayat, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleri, biyometrik ve genetik veri. İşleme şartları daha dardır ve ek güvenlik tedbirleri gerektirir.

Uyarı: Bu sayfa bir dokümantasyon aracının açıklayıcı içeriğidir, hukuki görüş değildir. Kanun'un resmî metni için mevzuat.gov.tr; kendi durumunuz için bir hukukçuya danışın.

Kanun'daki yeri

6. maddedeki liste sınırlı sayıdadır; listede olmayan bir veri (maaş, TCKN, adres) ne kadar hassas görünürse görünsün özel nitelikli sayılmaz. Buna karşılık sağlık raporu, engellilik bilgisi, kan grubu, parmak izi ve adli sicil kaydı gibi KOBİ'lerde sık rastlanan veriler bu listededir.

2024 değişikliğinden önce özel nitelikli veri kural olarak yalnız açık rızayla işlenebiliyordu (sağlık ve cinsel hayat için sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce istisna vardı). Değişiklikle birlikte kanunlarda öngörülme, hayati tehlike, alenileştirme, hakkın korunması, istihdam ve sosyal güvenlik yükümlülükleri, kamu sağlığı ve dernek/vakıf üyeleri gibi şartlar eklendi. Yine de işverenin çalışandan biyometrik veri alması için bu şartlardan biri bulunmalıdır.

Kurul'un 2018/10 sayılı kararı özel nitelikli veri için ek teknik ve idari tedbirleri sayar: ayrı yetki matrisi, şifreli saklama, erişim loglarının tutulması, fiziksel ortamda kilitli dolap, e-postayla gönderimde şifreleme. Bu tedbirler, verinin işlendiği her KOBİ için geçerlidir.

Sık karıştırılan kavram: Hassas görünen genel veri

TCKN, maaş, IBAN ve kredi kartı numarası özel nitelikli değildir; genel kişisel veridir. Bunların sızması da ihlaldir ve ceza gerektirir, ama 6. maddenin dar şartları ve 2018/10 sayılı kararın ek tedbirleri yalnız listedeki veriler için geçerlidir. Tersine, bir çalışanın 'rapor aldı' notu bile sağlık verisidir.

Uygulamadan örnekler

• Spor salonunun üyelik girişinde avuç içi taraması → biyometrik veri; kart alternatifi varken ölçüsüz bulundu (2020/167).
• Fabrikanın üretim alanına yüz tanımayla giriş → biyometrik veri; geçerli açık rıza yok (2022/797).
• İşe alımda adaydan sağlık raporu ve adli sicil istenmesi → sağlık ve ceza mahkûmiyeti verisi; yalnız işin gerektirdiği ölçüde ve kanuni dayanakla.

İlgili belge ve araçlar

• Kurul'un 2026/921 biyometrik mesai kararı
• Sağlık kuruluşları için veri envanteri
• Spor salonları için veri envanteri
• Çalışan adayı aydınlatma metni

Sık sorulan sorular