Açık rıza nedir? Üç unsuru ve geçersiz rıza örnekleri

KVKK m. 3/1-a · Muhammet Çay · Yayın 2026-09-02

Kısa cevap: Açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onaydır (KVKK m. 3/1-a). Üç unsurdan biri eksikse rıza geçersizdir. Hizmeti rızaya bağlamak, önceden işaretli kutu, tek kutuda birden çok amaç ve iş ilişkisinde baskı altında alınan onay Kurul tarafından geçersiz sayılmıştır. Çoğu işleme için açık rızaya zaten gerek yoktur.

Uyarı: Bu sayfa bir dokümantasyon aracının açıklayıcı içeriğidir, hukuki görüş değildir. Kanun'un resmî metni için mevzuat.gov.tr; kendi durumunuz için bir hukukçuya danışın.

Kanun'daki yeri

Kanun açık rızayı tanımlarken üç unsur sayar. 'Belirli bir konuya ilişkin' olması, 'her türlü verimin her amaçla işlenmesine izin veriyorum' gibi battaniye onayları dışlar. 'Bilgilendirmeye dayanması', rızadan önce ne için onay verildiğinin anlaşılır biçimde açıklanmasını gerektirir. 'Özgür irade', kişinin 'hayır' deme imkânının gerçekten bulunmasını arar.

Açık rıza, 5. maddedeki işleme şartlarından yalnız biridir. Sözleşmenin ifası, kanuni yükümlülük, meşru menfaat gibi bir şart varsa açık rıza istenmez; istenirse Kurul bunu yanıltıcı bulur, çünkü kişi rızasını geri aldığında işlemenin duracağını sanır.

Özel nitelikli veriler için 6. madde daha dar bir çerçeve çizer; 2024 değişikliğiyle açık rıza dışında istihdam, sağlık ve hukuki yükümlülük gibi bazı şartlar da eklendi. Biyometrik veri için Kurul, açık rıza alınsa bile ölçülülük ilkesinin geçerli kaldığını vurgular.

Sık karıştırılan kavram: Aydınlatma

Aydınlatma tek taraflı bilgilendirmedir, onay gerektirmez; açık rıza ise iki taraflı bir irade beyanıdır. 'Aydınlatma metnini okudum ve onaylıyorum' cümlesi ikisini karıştırır. Kurul 2023/692 kararında bu kalıptan 'onaylıyorum' kısmının çıkarılmasını istemiştir. Aydınlatma her zaman gerekir; açık rıza yalnız başka şart yoksa.

Uygulamadan örnekler

• Randevu formunda 'kampanyalardan haberdar olmak istiyorum' kutusu işaretlenmeden ilerlenemiyor → özgür irade yok, geçersiz (2023/692).
• İşe girişte imzalatılan tek metinle yüz tanıma dâhil tüm işlemelere onay → belirli konu ve bilgilendirme yok, geçersiz (2022/797).
• Pazarlama araması sırasında kişinin telefonu kapatmaması → zımni davranış, açık rıza değil (2026/1183).

İlgili belge ve araçlar

• Açık rıza metni nasıl yazılır
• Personel açık rıza metni şablonu
• KVKK onayı nedir, ne değildir
• Çerezlerde açık rıza

Sık sorulan sorular